تریاژ و استیبل‌سازی بیمار ترومایی سگ و گربه پیش از ارجاع جراحی

نکات کلیدی بالینی

1. در بیمار ترومایی، شدیدترین آسیبِ ظاهری لزوماً مهم‌ترین مشکل در دقایق اول نیست. شکستگی واضح می‌تواند صبر کند؛ انسداد راه هوایی، اختلال تهویه، خونریزی شدید و shock نمی‌توانند.

2. چارچوب فعلی VetATLS برای Primary Survey از XABCDE استفاده می‌کند:
   X = exsanguinating hemorrhage، A = Airway، B = Breathing، C = Circulation، D = Disability، E = Exposure. تهدیدهای فوری حیات هم‌زمان با شناسایی درمان می‌شوند.

3. هدف قبل از ارجاع، «نرمال‌کردن همه اعداد» یا تکمیل work-up نیست؛ هدف رسیدن به physiologic stability کافی برای انتقال و جلوگیری از secondary injury است.

4. Fluid resuscitation باید bolus → reassessment → decision باشد. AAHA برای hypovolemia معمولاً bolusهای buffered isotonic crystalloid حدود 15–20 mL/kg در سگ و 5–10 mL/kg در گربه طی حدود 15–30 دقیقه را پیشنهاد می‌کند و بر ارزیابی مجدد بعد از هر bolus تأکید دارد.

5. در hemorrhagic trauma شدید، تزریق حجم زیاد crystalloid برای رساندن فشارخون به عدد «طبیعی» می‌تواند نامطلوب باشد؛ رویکردهای جدید trauma بر dynamic resuscitation، hemorrhage control و در صورت نیاز early blood products تأکید دارند. با این حال، target دقیق permissive hypotension در سگ و گربه به‌اندازه طب انسانی اعتبارسنجی نشده است.

6. بیمار dyspneic با شواهد بالینی pleural-space disease نباید برای گرفتن رادیوگرافی ناپایدار شود؛ therapeutic thoracocentesis در بیمار مناسب می‌تواند قبل از radiography لازم باشد.

7. AFAST/TFAST در صورت مهارت و دسترسی سریع بسیار مفید است، اما POCUS جایگزین Clinical Reasoning نیست و TFAST منفی به‌تنهایی pneumothorax را رد نمی‌کند.

8. ارجاع نباید برای CBC کامل، رادیوگرافی‌های کامل ارتوپدی یا CT غیرضروری عقب بیفتد اگر نتیجه آن بررسی‌ها تصمیم فوری شما را تغییر نمی‌دهد.

چرا این موضوع اهمیت دارد؟

سگ ۲ ساله‌ای پس از برخورد با خودرو مراجعه کرده است. پای عقب در زاویه غیرطبیعی قرار دارد و شکستگی واضح است. بیمار تاکی‌کارد است، مخاط رنگ‌پریده دارد و تنفس سریع شده است.

اولین سؤال این نیست که:

«این شکستگی با پلاک بهتر است یا External Fixator؟»

سؤال درست این است:

«آیا همین حالا چیزی در این بیمار وجود دارد که پیش از رسیدن به مرحله درمان شکستگی، جان او را تهدید کند؟»

یکی از خطاهای رایج در مدیریت تروما، anchoring روی ضایعه واضح است. شکستگی، پارگی پوستی یا لنگش شدید توجه را جلب می‌کند؛ اما pneumothorax، hemorrhage، traumatic brain injury یا shock ممکن است کمتر چشمگیر و در عین حال کشنده‌تر باشند.

چارچوب VetATLS نیز بر همین ترتیب تأکید دارد: ابتدا Primary Survey و درمان تهدیدهای فوری حیات، سپس Secondary Survey، ارزیابی کفایت resuscitation، diagnostics تکمیلی و در نهایت Disposition شامل discharge، hospitalization یا transfer.

Initial Assessment: Primary Survey با XABCDE

X — eXsanguinating hemorrhage

پیش از Airway، وجود خونریزی شدید خارجی را بررسی کنید.

به دنبال موارد زیر باشید:

• خونریزی فعال و سریع
• خونریزی pulsatile
• آسیب وسیع بافت نرم
• اندام traumatically amputated یا نزدیک به آن
• distension یا ecchymosis شکمی همراه با signs of shock

خونریزی خارجی قابل‌کنترل باید با direct pressure، pressure dressing مناسب و در موارد انتخاب‌شده روش‌های کنترل پیشرفته‌تر مهار شود.

در بیمار مشکوک به خونریزی داخلی، هدف تشخیص سریع این است که مشخص شود:

آیا بیمار به resuscitation، blood products و source control نیاز دارد؟

نه اینکه پیش از ارجاع حتماً محل دقیق تمام خونریزی‌ها مشخص شود.

A — Airway

راه هوایی را قبل از هر بررسی مفصل‌تر ارزیابی کنید.

به موارد زیر توجه کنید:

• stertor یا stridor
• خون، ترشحات یا foreign material در دهان و pharynx
• trauma شدید صورت
• mandibular/maxillary injury
• cervical swelling
• کاهش سطح هوشیاری و از دست رفتن protective airway reflexes

در بیمار با airway compromise، اکسیژن، suction و در صورت لزوم endotracheal intubation یا ایجاد airway جایگزین از تصویربرداری مهم‌تر است.

در polytrauma با احتمال cervical injury، manipulation غیرضروری گردن محدود شود.

B — Breathing

سه سؤال سریع:

آیا بیمار اکسیژنه می‌شود؟
آیا بیمار می‌تواند ventilate کند؟
آیا فضای پلور مانع expansion ریه شده است؟

RR به‌تنهایی کافی نیست. موارد زیر مهم‌ترند:

• respiratory effort
• thoracoabdominal synchrony
• lung sounds
• cyanosis
• SpO₂ در صورت قابل‌اعتماد بودن
• سطح هوشیاری
• response to oxygen

اکسیژن باید بدون ایجاد استرس غیرضروری فراهم شود.

اگر بیمار labored breathing، حرکت نامتقارن thorax/abdomen و کاهش واضح lung sounds دارد، pleural air یا fluid مطرح است. در چنین شرایطی، thoracocentesis نباید صرفاً برای گرفتن radiograph به تعویق بیفتد.

این نکته اهمیت عملی بالایی دارد: در بیمار شدیداً dyspneic، positioning برای VD/DV radiography می‌تواند intervention خطرناک‌تری از خود بیماری باشد.

مطالعه‌ای که FAST را با CT در بیماران ترومایی مقایسه کرد، برای pleural/peritoneal fluid agreement قابل‌قبولی نشان داد، ولی عملکرد TFAST برای pneumothorax ضعیف‌تر بود؛ بنابراین POCUS باید در کنار clinical findings تفسیر شود.

C — Circulation و Perfusion

Shock یک عدد روی دستگاه فشارخون نیست.

Perfusion را با مجموعه‌ای از داده‌ها ارزیابی کنید:

• mentation
• HR و rhythm
• pulse quality
• mucous membrane color
• CRT
• extremity temperature
• blood pressure
• lactate، در صورت دسترسی
• urine output در monitoring طولانی‌تر

Tachycardia ممکن است ناشی از shock، pain، anxiety یا ترکیبی از آنها باشد.

همچنین در گربه‌ها، shock ممکن است با hypothermia و حتی عدم وجود tachycardia شدید تظاهر کند؛ بنابراین اتکا به HR تنها، به‌ویژه در feline trauma، مناسب نیست.

Vascular access

در trauma متوسط تا شدید، IV access زودهنگام مفید است؛ در صورت عدم دسترسی سریع و نیاز فوری، IO access می‌تواند جایگزین باشد.

نمونه‌گیری خون هم‌زمان با catheter placement، بدون ایجاد تأخیر، کارآمد است.

Fluid resuscitation: حجم کمتر، ارزیابی بیشتر

AAHA 2024 بر fluid prescription فردمحور و reassessment مکرر تأکید دارد و صراحتاً با رویکرد «یک rate برای همه» مخالفت می‌کند.

برای hypovolemia، نقطه شروع عملی می‌تواند buffered isotonic crystalloid به‌صورت bolus باشد:

• سگ: حدود 15–20 mL/kg IV
• گربه: حدود 5–10 mL/kg IV

سپس بیمار reassess شود.

در feline shock، به‌خصوص همراه hypothermia، bolusهای کوچک‌تر و active warming اهمیت بیشتری پیدا می‌کنند؛ AAHA حتی bolusهای حدود 5 mL/kg با reassessment را در این وضعیت مطرح می‌کند.

Endpoint مناسب چیست؟

به جای دنبال‌کردن صرف یک فشارخون هدف، به response pattern نگاه کنید:

• بهترشدن mentation
• pulse قوی‌تر
• CRT مناسب‌تر
• بهبود temperature gradient
• افزایش BP در بیمار hypotensive
• کاهش lactate در context مناسب
• کاهش compensatory tachycardia
• بهبود urine production در ادامه

اگر پاسخ گذراست؟

بیماری که پس از bolus بهتر می‌شود و دوباره deteriorate می‌کند، باید تا اثبات خلاف آن ongoing volume loss، hemorrhage یا shock غیرhypovolemic در نظر گرفته شود.

در severe hemorrhagic shock، استراتژی‌های جدید به‌جای crystalloid-heavy resuscitation بر کنترل خونریزی، محدودکردن dilutional coagulopathy و استفاده منطقی از whole blood یا blood components تأکید می‌کنند. Evidence مستقیم veterinary هنوز از طب انسانی محدودتر است، بنابراین clinical judgment ضروری است.

D — Disability / Neurologic Assessment

در trauma، حداقل neurologic screen باید پیش از sedation عمیق—اگر شرایط اجازه دهد—ثبت شود:

• level of consciousness
• pupil size/symmetry
• pupillary light response
• motor function
• evidence of paresis/paralysis
• pain perception در موارد لازم
• modified Glasgow Coma Scale در head trauma

ATT و mGCS ابزارهای مفیدی برای standardization، prognosis و communication هستند، اما جایگزین تصمیم بالینی نمی‌شوند.

ATT در مطالعات بزرگ VetCOT در سگ و گربه با mortality ارتباط داشته است.

مطالعات جدیدتر نیز همچنان ارزش prognostic آن را نشان می‌دهند؛ ولی cut-offها نباید به‌تنهایی برای تصمیم درمان یا euthanasia استفاده شوند.

TBI

در traumatic brain injury دو secondary insult بسیار مهم‌اند:

hypoxemia و hypotension.

بنابراین airway، oxygenation و perfusion مناسب اغلب از CT فوری مهم‌ترند.

در بیمار با signs of intracranial hypertension، osmotherapy می‌تواند مطرح باشد؛ AAHA و مرور تخصصی TBI برای شرایط انتخاب‌شده mannitol یا hypertonic saline را مطرح می‌کنند. این مداخله باید براساس وضعیت volume، sodium، neurologic findings و امکانات monitoring انتخاب شود.

E — Exposure / Environment

پس از کنترل ABC:

• بدن را به‌اندازه لازم بررسی کنید.
• زخم‌های باز را شناسایی کنید.
• open fractures را بپوشانید.
• از heat loss جلوگیری کنید.
• patient handling را کم کنید.
• پس از هر جابه‌جایی vitals را دوباره ارزیابی کنید.

VetCOT در Trauma Flow Sheet خود نیز cover کردن open wounds و محدودکردن heat loss را بخشی از Primary Survey قرار داده است.

استیبل‌سازی پیش از بررسی تشخیصی کامل

Analgesia

Pain treatment نباید تا پایان diagnostics به تعویق بیفتد.

AAHA، opioids را از گزینه‌های Tier 1 برای acute pain در سگ و گربه می‌داند.

در trauma متوسط تا شدید، pure μ-opioid agonist معمولاً انتخاب منطقی اولیه است، زیرا titratable است و برخلاف NSAID وابسته به perfusion renal مناسب نیست.

Merck Veterinary Manual در acute thoracic trauma از محدوده‌های زیر به‌عنوان نمونه‌های بالینی یاد می‌کند:

• fentanyl: 3–10 µg/kg IV، اغلب با CRI در ادامه
• methadone: 0.1–0.5 mg/kg IV/IM/SC
• hydromorphone: 0.05–0.2 mg/kg IV/IM/SC

دوز نهایی باید براساس وضعیت hemodynamic، respiratory status، داروهای هم‌زمان و response بیمار titrate شود.

NSAID؟

در بیمار hypovolemic، hypotensive یا با renal perfusion نامشخص، NSAID معمولاً نباید اولین analgesic باشد. بعد از اصلاح shock و ارزیابی renal/GI risk می‌توان درباره آن تصمیم گرفت.

حداقل بررسی‌های تشخیصی پیش از ارجاع

Essential before ارجاع

منظور از Essential، بررسی‌ای است که ایمنی بیمار یا تصمیم فوری را تغییر می‌دهد:

VetCOT Trauma Flow Sheet نیز initial vitals، BP، SpO₂، pain score، ATT، PCV/TP و lactate را در workflow استاندارد trauma قرار داده است.

Useful if Immediately Available

Lactate: برای risk stratification و پایش context-dependent مفید است، ولی نباید به‌تنهایی هدف درمان باشد. در canine trauma، lactate و acid-base abnormalities با outcome ارتباط نشان داده‌اند؛ در feline trauma نیز evidence رو به افزایش است.

Electrolytes / venous blood gas / ionized calcium: به‌خصوص در بیمار شدید، prolonged shock یا احتمال transfusion مفیدند. VetCOT score در سگ از lactate، ionized calcium و head/spinal trauma استفاده می‌کند.

AFAST/TFAST: اگر اپراتور competent است و exam ظرف چند دقیقه انجام می‌شود، می‌تواند وجود peritoneal/pleural fluid یا pericardial effusion را مشخص و مسیر درمان را تغییر دهد. ولی نباید resuscitation را متوقف کند.

Blood type / crossmatch: در بیمار با احتمال بالای transfusion یا ongoing hemorrhage بسیار ارزشمند است، اگر بدون تأخیر قابل انجام باشد.

ECG: در thoracic trauma، arrhythmia یا abnormal pulses.

Usually Can Wait

در بیمار نیازمند ارجاع، موارد زیر غالباً می‌توانند در receiving center انجام شوند، مگر اینکه نتیجه‌شان فوراً تصمیم فعلی را تغییر دهد:

• radiographic series کامل یک fracture
• sedated orthopedic positioning
• CT
• full spinal imaging
• comprehensive abdominal ultrasound
• contrast studies
• extensive chemistry panels
• definitive wound exploration
• advanced joint imaging

اصل کاربردی:

اگر نتیجه آزمایش قرار نیست درمان شما در یک ساعت آینده را تغییر دهد، ولی انجام آن ارجاع را به تأخیر می‌اندازد، احتمالاً باید درباره ضرورت آن دوباره فکر کرد.

Orthopedic Trauma: شکستگی مهم است، اما معمولاً اول نیست

پس از stabilization:

• neurovascular status distal limb ثبت شود.
• wound مشخص شود.
• در صورت open fracture، یک sterile protective dressing مناسب گذاشته شود.
• fracture در صورت نیاز برای transport به‌طور atraumatic immobilize شود.

Open fracture

Open fracture یک surgical urgency است، اما در بیمار shocky اولویت همچنان resuscitation است.

زخم را از contamination بیشتر محافظت کنید؛ manipulation، probing و repeated dressing changes غیرضروری را محدود کنید.

یک مطالعه جدید 2026 روی open appendicular fractures ارجاعی در سگ و گربه، colonization قابل‌توجه و تعداد زیادی gram-negative aerobic organism گزارش کرد. نویسندگان هشدار دادند که monotherapy ساده با penicillin یا cephalosporin ممکن است در برخی موارد پوشش کافی نداشته باشد. این مطالعه retrospective و تک‌مرکزی است؛ بنابراین انتخاب empiric antibiotic باید با شدت contamination، antibiogram محلی و ترجیح مرکز جراحی هماهنگ شود.

این Evidence جدید دلیل دیگری است که open fracture را یک «زخم ساده روی شکستگی» تلقی نکنیم.

پیش از ارجاع چه کارهایی نباید انجام شود؟

1. رادیوگرافی اندام را به Primary Survey مقدم نکنید

شکستگی واضح به‌ندرت در ده دقیقه اول کشنده است؛ tension pneumothorax و hemorrhagic shock هستند.

2. بیمار dyspneic را برای imaging غیرضروری repeatedly position نکنید

اگر pleural-space emergency از نظر بالینی مطرح است، stabilization مقدم است.

3. برای رسیدن به BP «نرمال» بدون reassessment، crystalloid پشت‌سرهم ندهید

به‌خصوص در active hemorrhage، fluid strategy باید dynamic و هدفمند باشد.

4. Impaled object را خارج نکنید

در صورت امکان آن را برای transport stabilize کنید و removal را در محیطی انجام دهید که hemorrhage control و surgical exploration ممکن باشد.

5. Open fracture یا penetrating wound را کورکورانه probe نکنید

این کار اطلاعات محدودی اضافه می‌کند و ممکن است contamination یا tissue injury را بیشتر کند.

6. زخم عمیق آلوده را صرفاً برای «بسته‌شدن ظاهر زخم» primary close نکنید

Definitive debridement و reconstruction باید با شناخت کامل extent آسیب انجام شود.

7. NSAID را در shock درمان‌نشده به‌عنوان analgesic اولیه انتخاب نکنید

8. ارجاع را برای کامل‌کردن «تمام آزمایش‌ها» عقب نیندازید

Minimum database باید decision-oriented باشد.

Preparing the Patient for Transfer

بیمار قبل از حرکت باید دوباره با همان XABCDE مرور شود.

Airway / Breathing

• airway قابل حفظ
• oxygen در صورت نیاز
• thoracocentesis انجام‌شده اگر pleural compromise وجود داشته
• اگر pneumothorax سریعاً recurs، قبل از سفر طولانی chest tube ممکن است منطقی‌تر باشد

Circulation

• IV/IO access secure
• external hemorrhage controlled
• fluid/blood plan مشخص
• آخرین BP و perfusion parameters ثبت‌شده

Analgesia

دارویی انتخاب شود که interval اثر آن با زمان سفر همخوانی داشته باشد؛ زمان آخرین dose دقیق ثبت شود.

Immobilization

• fracture فقط در صورت نیاز transport immobilization
• padding کافی
• distal perfusion قبل و بعد از splint چک شود
• spinal precautions در بیمار مشکوک

Wounds

• sterile/clean protective dressing
• bleeding control
• بدون repeated manipulation

Temperature

به‌خصوص در گربه، جلوگیری از hypothermia اهمیت دارد.

Positioning

در respiratory compromise اجازه دهید بیمار تا حد امکان position of comfort را حفظ کند.

پس از ارجاع و مراقبت مشترک

ارجاع پایان نقش referring veterinarian نیست.

یک referral موفق سه فاز دارد:

استیبل‌سازی → Definitive care → Return to shared follow-up

مرکز دریافت‌کننده باید اطلاعات اولیه و interventions را دریافت کند؛ پس از definitive diagnosis یا surgery نیز plan ترخیص، wound care، medication، rehabilitation و follow-up می‌تواند با دامپزشک ارجاع‌دهنده هماهنگ شود.

هدف، انتقال مالکیت پرونده نیست؛ continuity of care است.

نکات کاربردی

1. Trend از یک عدد مهم‌تر است. HR=160 به‌تنهایی اطلاعات محدودی دارد؛ HR 160→130 همراه با بهترشدن pulse و CRT پس از intervention اطلاعات بالینی واقعی می‌دهد.

2. Response to treatment خودش یک diagnostic test است. پاسخ گذرا به fluid bolus باید suspicion به ongoing hemorrhage را بالا ببرد.

3. Normal-looking thorax، thoracic injury را رد نمی‌کند. حتی بیماران بدون respiratory distress واضح ممکن است آسیب داخل قفسه‌سینه داشته باشند. در یک series از bite trauma، thoracic radiographic lesions حتی در برخی بیماران با pattern تنفسی طبیعی دیده شد.

4. POCUS مثبت معمولاً مفیدتر از POCUS منفی است. Free fluid پیدا شده مهم است؛ ولی TFAST منفی pneumothorax را مطمئناً exclude نمی‌کند.

5. Analgesia بخشی از resuscitation است، نه جایزه بعد از diagnosis.

6. ATT score برای communication و risk stratification مفید است، نه برای تصمیم‌گیری خودکار.

جمع‌بندی

در trauma، اولین هدف پیدا کردن تمام آسیب‌ها نیست.

اول باید مشخص شود:

چه چیزی می‌تواند بیمار را در چند دقیقه آینده بکشد؟

با XABCDE تهدیدهای فوری را پیدا و درمان کنید، perfusion و ventilation را تا حد لازم برای transport تثبیت کنید، analgesia مناسب بدهید، حداقل diagnostics تصمیم‌ساز را انجام دهید و اگر definitive care فراتر از امکانات فعلی است، ارجاع را به‌خاطر work-up غیرضروری عقب نیندازید.

الگوریتم تصمیم‌گیری بالینی

Trauma patient arrives

↓

1. PRIMARY SURVEY — XABCDE

X — Major hemorrhage?
→ YES → immediate hemorrhage control + vascular access + shock assessment
→ NO → A

↓

A — Airway compromised?
→ YES → oxygen / suction / establish airway
→ NO → B

↓

B — Respiratory compromise?
→ Oxygen
→ Suspected pleural air/fluid + significant distress?
→ Thoracocentesis; do not wait for routine radiographs if clinically indicated
→ Persistent ventilatory failure? → advanced airway/ventilation + urgent consultation

↓

C — Poor perfusion / shock?
→ IV/IO access
→ PCV/TS ± glucose/lactate
→ hemorrhage search/control
→ small isotonic crystalloid bolus when indicated
→ REASSESS

Sustained response?
→ continue targeted stabilization

Transient/no response?
→ think ongoing hemorrhage / obstructive / cardiogenic / distributive causes
→ consider blood products/source control/advanced care
→ urgent referral or consultation

↓

D — Neurologic abnormality?
→ mGCS / pupils / motor function
→ prevent hypoxemia + hypotension
→ worsening neurologic status → urgent referral

↓

E — Exposure
→ cover wounds/open fractures
→ prevent hypothermia
→ brief head-to-tail check

↓

2. IS PATIENT TRANSPORTABLE?

No
→ correct immediately reversible life threats
→ contact receiving center early

Yes
→ Secondary Survey + only diagnostics that change immediate management

↓

3. CAN DEFINITIVE CARE BE PROVIDED SAFELY HERE?

Yes → manage locally

No / uncertain → Consultation or ارجاع

↓

4. BEFORE TRANSFER

Analgesia + secure IV access + hemorrhage control + respiratory plan + wound protection + immobilization if required + latest vital trends + records/images sent ahead.

این منطق با مسیر VetATLS از Primary Survey تا Disposition/Transfer همخوانی دارد.

علائم هشدار برای ارجاع

Immediate / Time-critical Consultation or ارجاع

• airway compromise که نیازمند advanced airway management است
• severe respiratory distress
• recurrent یا large-volume pneumothorax/hemothorax
• open thorax
• uncontrolled external hemorrhage
• hemorrhagic shock با پاسخ ناکافی یا گذرا به resuscitation
• احتمال نیاز به transfusion در مرکزی که blood products در دسترس نیست
• penetrating thoracic یا abdominal trauma
• evisceration
• progressive neurologic deterioration
• severe TBI
• suspected unstable spinal injury همراه neurologic deficit
• polytrauma با هم‌زمانی چند تهدید حیاتی

Urgent ارجاع After Initial استیبل‌سازی

• open fracture
• fracture با vascular یا significant neurologic compromise
• complex/articular fracture
• major degloving injury
• pelvic trauma همراه urinary tract یا neurologic concern
• major bite wounds با احتمال penetration قفسه‌سینه یا abdomen
• diaphragmatic injury همراه respiratory compromise
• suspected uroabdomen یا major urinary tract trauma
• large soft-tissue defect نیازمند reconstruction
• diagnostic uncertainty که می‌تواند management را به‌طور اساسی تغییر دهد

Early Planned ارجاع

• stable fracture نیازمند fixation پیشرفته
• complex joint injury
• injuries با risk بالای loss of function
• cases که fixation یا reconstruction اولیه نامناسب می‌تواند options جراحی بعدی را محدود کند

چک‌لیست ارتباط هنگام ارجاع

Patient

☐ Name / ID
☐ Species / breed
☐ Age / sex / neuter status
☐ Body weight

Trauma

☐ Mechanism: HBC / fall / bite / blunt / penetrating / other
☐ Time of injury
☐ Known loss of consciousness
☐ Known bleeding
☐ Pre-existing disease
☐ Current medications

Primary Survey

☐ Initial HR + pulse quality
☐ RR + respiratory effort
☐ MM / CRT
☐ Temperature
☐ BP
☐ SpO₂ if available
☐ Neurologic status / mGCS if relevant
☐ Pain score
☐ ATT score if used

Trends

☐ Vital signs before treatment
☐ Vital signs after treatment
☐ Response sustained / transient / none

Treatment

☐ IV/IO catheter location
☐ Fluid type + volume + time
☐ Blood product + volume if applicable
☐ Analgesic name + dose + route + exact time
☐ Sedatives/anesthetic agents
☐ Oxygen therapy
☐ Thoracocentesis: side + air/fluid volume
☐ Chest tube
☐ Hemorrhage-control procedure
☐ Splint/bandage
☐ Antibiotics: drug + dose + time
☐ Other procedures

Diagnostics

☐ PCV/TS
☐ Glucose
☐ Lactate
☐ Blood gas/electrolytes if obtained
☐ CBC/chemistry if obtained
☐ Blood type/crossmatch if obtained
☐ AFAST/TFAST findings
☐ Radiographs
☐ Other imaging

Wounds / Orthopedics

☐ Open vs closed fracture
☐ Wound location
☐ Distal pulses/perfusion
☐ Motor/sensory findings
☐ Photographs before dressing if clinically useful

Transfer

☐ Current stability
☐ Oxygen required during transport?
☐ Position of comfort / spinal precautions
☐ ETA
☐ Owner contact
☐ Referring veterinarian name + direct contact number

پرسش‌های رایج همکاران

آیا قبل از ارجاع باید رادیوگرافی بگیرم؟

فقط اگر بیمار stable است و نتیجه radiograph قرار است تصمیم فوری را تغییر دهد. در respiratory distress یا shock، stabilization مقدم است. Complete orthopedic radiographs معمولاً می‌توانند در receiving center انجام شوند.

آیا بیمار ناپایدار را نباید هیچ‌وقت منتقل کرد؟

هدف این نیست که بیمار کاملاً normal شود؛ هدف correction تهدیدهای immediately reversible و رسیدن به شرایطی است که risk انتقال پذیرفتنی باشد. گاهی definitive source control فقط در مرکز دیگری امکان‌پذیر است، بنابراین prolonged attempts برای «perfect stabilization» نیز ممکن است مضر باشد. هماهنگی زودهنگام با receiving team مهم است.

آیا هر pneumothorax تروماتیک chest tube می‌خواهد؟

خیر. در مطالعه 2025 روی 89 سگ با blunt-trauma pneumothorax، 58% هیچ درمان اختصاصی PTX دریافت نکردند و بسیاری از بیماران درمان‌شده تنها thoracocentesis لازم داشتند. chest tube بیشتر برای cases منتخب، recurrent یا clinically significant مطرح است.

AFAST/TFAST قبل از ارجاع ضروری است؟

ضروری نیست؛ high-value if rapidly available است. نباید برای پیدا کردن ultrasound machine یا اپراتور، intervention لازم یا transfer را به تأخیر انداخت.

آیا PCV طبیعی خونریزی حاد را رد می‌کند؟

خیر. PCV در acute hemorrhage می‌تواند در ابتدا misleading باشد. interpretation باید همراه با perfusion، serial values، TS، lactate و response به resuscitation باشد.

آیا ATT ≥5 یعنی بیمار باید ارجاع شود؟

خیر. ATT یک severity/prognostic score است. ATT بالاتر با mortality بیشتر ارتباط دارد، اما محل درمان باید براساس نوع injury، stability، نیاز به تجهیزات/تخصص و قابلیت مرکز تصمیم‌گیری شود.